OVALARI

İl topraklarının yaklaşık %15.4 nü kaplar. İl topraklarını sulayan Kelkit-Tozanlı ve Çekerek çaylarının oluşturduğu vadiler kimi yerde genişleyerek verimli alüvyon ovalar meydana getirmişlerdir.

Akarsular, sulama kanalları ve göletlerle tamamı sulanan ovalar ilimizin çok önemli üretim alanlarıdır. Bazı ovalarımız (örneğin: Kazova) yılda iki kez ürün alınan verimli tarım alanlarıdır, ilimiz dahilinde önemli ovalar; Kazova, Turhal Ovası, Erbaa Ovası, Niksar Ovası, Omala (Gözova), Artova Ovası ve Zile Ovasıdır.

Vadiler : İlimiz sınırları içerisinde doğu-batı doğrultusunda üç önemli vadi uzanmaktadır. Birbirlerinden sıra dağlar ile ayrılan bu vadiler kuzeyden güneye doğru Kelkit Vadisi, Tozanlı Vadisi, Çekerek Vadisi'dir. Diğer bir vadi, ortasından Behzat deresinin geçtiği ve şehir merkezinin yer aldığı vadidir.

Vadilerin yapısı yer yer boğaz vadiler şeklinde uzanır. Bazı yörelerde vadi tabanları geniş alanlar kaplayarak ova özelliği taşıyan geniş tabanlı vadiler şeklindedir.

Platolar (Yaylalar); ilimiz kuzeyindeki Canik dağlarının güney kesimlerinde, Kelkit ve Tozanlı vadileri arasında uzanan dağların bir bölümünde platolar yer alır. İlin batısındaki dağlar arası akarsu vadileri ile parçalanmış plato düzlükleri görünümündedir.

İlimizde yer alan önemli yaylalar: Topçam Yaylası, Çevreli (Muhat) Yaylası, Dumanlı Yaylası, Selamen Yaylası, Kızılcaören Yaylası, Bozcalı Yaylası, Batmantaş Yaylası, Buğa'lı Yaylası, Çamici Yaylasıdır.

AKARSULAR:

Tokat İlinin başlıca akarsuları: "Yeşilırmak'ı oluşturan Tozanlı Çayı, Kelkit Çayı, Çekerek Çayı ve şehir merkezinden geçen güney - kuzey uzantılı Behzat deresidir. Mevsimlik bir akarsu olan (özellikle ilkbalar mevsiminde karların erimesi ile bol su taşıyan) Keten deresi de Topçam dağlarının kuzeyinde doğu-batı doğrultusunda akan önemli bir akarsudur.

TOZANLI ÇAYI: Yeşilırmak'ın ana koludur. Sivas bölgesinde Köse dağının 2801 m. yükseltisindeki batı aklanından kaynaklanır. Batıya doğru; kuzeyde; Karacan, güneyde Tekeli dağlan arasından geçer, birçok yan dereler ile beslenir. 365'nci km de Almus Barajı'na ulaşır. Kuzeyde Dönek, güneyde Mamu dağları arasındaki 12 km lik boğazdan geçerek Omala (Göz.ova) Ovasına girer. Buradan Karakaya boğazını geçtikten sonra Kazova'ya ulaşır. Tokat'ta Behzat deresi, Turhal'da Hotan ve Gülüt derelerinin sularını alarak, Turhal ovasından 30 Km. lik bir boğaz ile Amasya ili sınırları içerisinde Gendingel ovasına girer ve Çekerek suyu ile birleşir. Tozanlı çayı üzerinde Almus Barajı, Ataköy Barajı, Gözova Regülatörü, Gümenek Regülatörü gibi önemli tesisler kurulmuştur.

KELKlT ÇAYI: Erzincan m kuzeyinde Sipikör, Pülür, Otlukbeli, Sarhan ve Balaban dağlarından kaynaklanan suların Gümüşha­ne'nin Kelkit İlçesi yöresinde birleşmeleri ile oluşur. Kaynak kodu 1460 metredir.

Tokat il sınırlarına Reşadiye'nin Umurca Köyü yakınlarında girer. Yusufbey köprüsünden - Fatlı köprüsüne kadar dar bir vadiden doğu-batı doğrultusunda akar ve Niksar ovasına ulaşır. Daha sonra Erbaa ovasını kat ederek Kale boğazında Tozanlı çayı ile birleşir.

ÇEKEREK ÇAYI: İlin güneyindeki Çamlıbel dağlarından kaynaklanır. Kızık, Çalı ve Fineze dereleri ile Çamlıbel Kasabası civarında birleşir.

Kuzeydoğu - güneybatı doğrultusunda Artova, Yeşilyurt, Sulusaray ilçelerinden geçerek Alanyurt köyünün batısından Yozgat sınırına geçer. Buradan kuzeye yönelir ve tekrar ilimiz sınırlarına girdikten sonra Amasya'nın Ka­yabaşı yöresinde Tozanlı ile birleşir.

Çekerek çayı üzerinde Zile İlçesi sınırları içerisinde Süreyyabey barajı inşaatı çalışmaları devam etmektedir.

GÖLLER:

DOĞAL GÖLLER:

ZINAV GÖLÜ: Reşadiye ilçesinin Yolüstü (Meğedüm) Köyüne 3 Km. uzaklıktadır. Gölün suları tatlıdır. Göl bir dere ve küçük sularla beslenir. Ortalama l ,5 Km2 alana sahiptir. Gideğeninden (Gölayağından) boşalan sular kelkit çayına ulaşır. Kenarlarında bataklık yer­ler yoktur. Ortalama derinlik 10-15 metredir. Etrafı korunmaya alınmış orman alanıdır. Gölde kızılkanat denilen çok lezzetli bir tatlısu balık türü yaşamaktadır.

GÜLLÜKÖY GÖLÜ: Reşadiye ilçesinin Güllüköy yöresindedir. 165.000 m2 lik bir alan kaplamaktadır. Yan dereler ve ilkbaharda eriyen kar suları ile beslenir. Ortalama derinliği 7 metredir. Suları tatlıdır.

KAZ GÖLÜ: Pazar-Zile karayolu üzerinde, Uzümören kasabası yöresindedir. 7000 dönümlük bir alanı kaplar. Gölün geniş bir bolümü sazlarla kaplıdır. Bu sazlıklarda yabankazı, yaban ördeği ve bir çok türde yaban kuşları barınmaktadır. Göl sularında lezzetli sazan balığı yaşamaktadır. Gölün Milli park haline dönüştürme çalışmaları sürdürülmektedir.

YAPAY GÖLLER:

ALMUS BARAJ GÖLÜ: Almus ilçesi­nin 3,5 Km. kuzey doğusunda Tozanlı çayının hafif bir dirsek çevirerek Omala (Gözova) ova­sı boğazına girdiği yerde zonlu toprak dolgu ti­pinde yapılmıştır. Şedde yüksekliği 95 metre. Tepe uzunluğu 350 metre, tepe genişliği 12 metre, gövde dolgusu 3.500.000 m3 tür. Baraj gölü 950.000.000. m3 hacimlidir. Göl yüzeyi 31.3 Km2 dir. Göl uzunluğu 22 Km. gölün en derin yeri 74 metredir. Kapaksız, yan kanalı do­lu savak 1550 m3zsn su geçirebilir kapasitededir.

Göl suyu hidroelektirik tesislere 519 met­re uzunluğunda kuvvet tüneli ile girer ve üç adet dikey eksenli Francis türbünleri ile ayrıca sulama çıkışından ırmağın yatağına karışır. Hidro­elektirik santralinde herbiri 13.000 KVA lık 3 jenaratör vardır.

Baraj Arı İnşaat T.A.O.tarafından yapılmıştır. Yapım çalışmaları 23.07.1959 da başla­mış ve baraj 5 EKİM 1966 tarihinde işletmeye açılmıştır. Baraj hidroelektrik enerjisi üretmek, tarım alanlarına sulama suyu sağlamak, sel taş­kınlıklarını önlemek amacı ile yapılmıştır. Gölde yayın, sazan ve alabalık türü tatlı su balıkla­rı vardır.

Barajın etrafı ormanlarla kaplıdır ve göl kıyılarında bir çok koylar bulunmaktadır. Bu özelliği ile Tokat ve çevresinin önemli piknik ve dinlenme yeridir. Tokat'a uzaklığı 36 Km. dir.



Tokat İli Orta Karadeniz bölümünün iç kısımlarında yer almaktadır. Bu nedenle ilimiz hem Karadeniz iklim özellikleri, hem de İç Anadolu'daki step (kara) ikliminin etkisi altındadır. Bu özelliği ile Tokat'ın iklimi; Karadeniz iklimi ile iç Anadolu'daki step iklimi arasında bir ge­çiş iklimi özelliği taşır.

İlimizde etkili olan iklimin özelliği genel olarak yaz mevsimi alçak alanlarda sıcak-kurak, yüksek yerlerde serin yer yer yağışlı, kış mevsimi soğuk ve kar yağışlıdır. Tokat'ın iklim özelliğinde denize olan uzaklığın ve yüksekliğin etkisi önemlidir. Bu nedenle ilimizin ikliminde kuzeyden güneye doğru (yükseltinin artması nedeniyle)önemli farklılıklar görülür. Güneye doğru kış mevsimi daha sert bir karakter göste­rir.

Tokat Meteoroloji istasyonunda yapılan kayıtlar esas alındığında son 38 yıllık istatistik­lere göre iklimle ilgili bazı özellikler şöyledir.

En soğuk ay ortalama 1,8 "C ile ocak, en sıcak ay ortalama 21,8 "C ile temmuz ayı olmuş­tur. Ölçülen en sıcak gün 18 Temmuz 1962 yı­lında 40,0 "C, en soğuk gün ise Ocak 1972 yılında -23,4 "C olmuştur. Yıl içinde sıcaklığın 30 derecenin üstüne çıktığı günler 36 dır. 20 "C"nin üstüne çıktığı günler ise 176'dır. Isının ortalama O "C'nin altına düştüğü günler 60'dır. İlin yıllık ortalama sıcaklığı 12,8 "C'dir.

İlçelerin yıllık ortalama sıcaklığı ise şöy­ledir; Turhal 12.9 "C, Pazar 12.2 "C, Zile 11.5 "C, Artova 8,1 "C, Sulusaray 9,3 "C, Erbaa 14,1 "C, Niksar 14,2 "C ve Reşadiye 12,8 "C'dir.

Tokat merkezinin yıllık ortalama yağış tutarı 444,4 mm'dir. En fazla yağış 58,0 mm ile mayıs, 53,7 mm ile nisan aylarında en az yağış ise 8,6 mm ile ağustos ayında görülür. Ortalama kar yağışlı günlerin sayısı 13 tür. Karın ortala­ma yerde kalma süresi ise 21 gündür.

İlçelerdeki yıllık yağış miktarı da şöyle­dir: Turhal 413,3 mm, Pazar 448,6 mm, Zile 450,7 mm, Artova 533,9 mm, Sulusaray 436,0 mm, Erbaa 585.3 mm, Niksar 508,7 mm ve Reşadiye 458,5 mm dir.

Rüzgar Durumu : Değişik yönlerden esen rüzgarlar Tokat'ın iklimini ve tarım alanlarını etkilemesi bakımından önemlidir.

Yaz aylarında en hakim rüzgar doğu-kuzeydoğu doğrultusunda esen poyrazdır. Sonba­harın başlarında da etkili olur. Bu rüzgar yazın estiğinde serin ve kurudur. Yine yaz mevsimin­de zaman zaman kıbleden rüzgarlar eser. Samyeli denilen bu rüzgarların yöredeki diğer bir adı da kabayeldir. Estiği günlerde kavururcu sıcaklıklara neden olur. Kışın kuzey batıdan esen karayel, kuzeyden esen yıldız ve yine doğu-kuzeydoğu yönünden esen poyraz , havaların soğuk geçmesine ve kar yağışlarına neden olur. İlkbaharda ise batıdan esen rüzgârlar ve güney batıdan esen lodos havaların yumuşamasına ve bol yağışlara neden olur. Bu rüzgarlar zaman zaman yıldırım düşmelerine ve yöre tarımını olumsuz etkileyen dolu yağışlarına da neden olur.

BİTKİ ÖRTÜSÜ VE HAYVAN TÜRLERİ:

Tokat ili topraklarının yaklaşık olarak %48,8'ı orman ve fundalıklarla %34,8' ekili - dikili alanlarla, %14,5 çayır ve meralarla kaplı­dır. %1,9'u ise tarıma elverişsiz alanlardan olu­şur.

Ormanlar daha çok Almus, Reşadiye ve Niksar ilçeleri dolaylarındadır. Karaçam, sarı­çam, köknar, gürgen ve sedir gibi ağaç türleri en yaygın olanlarıdır. Bu ağaç türlerinin içerisinde yer yer fındık, kızılcık, yabani erik, elma, ahlat, alıç, gibi türlere de rastlamak mümkündür. Ovalarda ve vadi tabanlarında ise söğüt ve kavak çoğunluktadır. İlin güney kesimlerinde (Artova ve Zile dolayları) ağaçlar çok seyrekleşir. Bu yörelerde hakim bitki örtüsü bozkırlar (step)dır. İlkbahar ve yaz başlarında yeşil olan bu bitki örtüsü yaz sonlarında sararır, bozkır görünümünü alır.

Dağların ve ormanların geniş yer tuttuğu ilde değişik türlerde yaban hayvanları da yaşa­maktadır. Bunların başlıcaları, kurt, tilki, san­sar, tavşan, sincap, vaşak, ayı ve domuzdur.

Kuş türlerinin nesilleri ise giderek tüken­mektedir. Bu türden önemli av hayvanları kınalı keklik, bıldırcın ve yaban ördeğidir.

Balık türleri olarak akarsularda yer alan ve göletlerde yetiştirilen sazan, aynalı sazan, ve yayın balığı önemlidir. Ayrıca Zınav gölünde kızılkanat adı ile tanınan lezzetli bir tatlı su balık türü yaşamaktadır.